Чаму ЕС ўпарта не хоча размаўляць з Лукашэнкам, як гэта робяць ЗША? Меркаванне Фрыдмана

— Згодна з логікай Лукашэнкі, Еўропа ў значнай ступені залежыць ад Злучаных Штатаў. Адсюль і разлік: калі ўдасца дамовіцца з Вашынгтонам, то амерыканцы змогуць паўплываць на еўрапейскія краіны, — кажа гісторык Аляксандр Фрыдман у эфіры Еўрарадыё, адказваючы на пытанне, чаму краіны ЕС не пачынаюць дыялогу з Аляксандрам Лукашэнкам.

Палітычны аглядальнік разважае пра розніцу ў падыходах ЗША і ЕС адносна афіцыйнага Мінска і магчымасці пачатку перамоваў з Лукашэнкам.

— Еўрапейскія краіны не спяшаюцца паўтараць крокі ЗША, і гэта выклікае раздражненне [Лукашэнкі. — Еўрарадыё]. Такая рэакцыя звязаная з тым, што сітуацыя не адпавядае карціне свету, у якой Еўропа цалкам падпарадкоўваецца ЗША. Менавіта таму перыядычна з’яўляюцца рэзкія заявы і рыторыка, у тым ліку праз прапагандысцкія каналы.

Злучаныя Штаты, у сваю чаргу, могуць прапаноўваць пасярэдніцтва і выкарыстоўваць свае кантакты з беларускімі ўладамі для дасягнення пэўных вынікаў, у тым ліку ў эканамічнай сферы. Але сцэнар, пры якім Вашынгтон проста аддае ўказанні еўрапейскім сталіцам, не працуе, — упэўнены Фрыдман.

Гісторык звяртае ўвагу на розныя інтарэсы ЗША і Еўропы. Адсюль і розніца ў падыходах.

— Еўропа ўважліва назірае за дзеяннямі ЗША, але пакуль гэты досвед не выглядае дастаткова пераканаўчым, каб яго пераймаць. Прычына ў тым, што інтарэсы бакоў адрозніваюцца. Для ЗША важная глабальная геапалітыка, уключаючы супрацьстаянне з Кітаем і спробы ўплываць на Расію і Беларусь. Для Еўрасаюза Беларусь — суседняя краіна, якая ўспрымаецца як залежная ад Расіі і як крыніца рызык для бяспекі.

Адсюль узнікае ключавое пытанне: пра што менавіта можна дамовіцца з Лукашэнкам? Многія важныя тэмы — напрыклад, расійская ваенная прысутнасць, ядзерная зброя або роля Беларусі ў вайне супраць Украіны — залежаць не толькі і не столькі ад Мінска. Гэта абмяжоўвае магчымасці для рэальнага дыялогу, — кажа аглядальнік.

Усе старыя праблемы паміж Лукашэнкам і Еўропай застаюцца ў парадку дня, прычым Мінск не спяшаецца выпраўляць сітуацыю.

— Пытанне нелегальнай міграцыі застаецца адкрытым: невядома, наколькі беларускія ўлады самастойныя ў гэтым кірунку. Што да палітычных зняволеных, іх вызваленне, безумоўна, важнае. Можна адзначыць намаганні амерыканскага боку ў гэтым кірунку. Аднак для ЗША гэта хутчэй дадатковы, а не галоўны элемент палітыкі.

Еўропа ж з 2020–2021 гадоў прытрымліваецца пазіцыі, што перамовы ў падобных сітуацыях могуць стымуляваць паўтарэнне такіх практык [ціску на краіны Еўропы. — Еўрарадыё]. Акрамя таго, узнікае пытанне паслядоўнасці: чаму менавіта беларуская тэма павінна мець прыярытэт перад іншымі краінамі, дзе таксама існуюць праблемы з правамі чалавека? На практыцы эканамічныя пытанні і пытанні бяспекі часта адыгрываюць больш значную ролю.

У выніку можна сказаць, што цяперашняя пазіцыя Еўрасаюза вызначаецца не столькі маральнымі меркаваннямі, колькі палітычным разлікам. З пункту гледжання Бруселя, няма сэнсу весці перамовы з тым, хто не прымае ключавых рашэнняў па найбольш важных пытаннях. Таму дыялог не развіваецца, і істотных зрухаў пакуль не назіраецца, — заключае Аляксандр Фрыдман.