Расія вязе сыравіну з акупаваных тэрыторый, а Беларусь прадае ў ЕС

Чытаць болей: Краіны ЕС узгаднілі 16-ы пакет санкцый супраць РФ

Па звестках БРЦ, за 9 месяцаў 2024-га "Аграпрадукт" выручыў 523 млн беларускіх рублёў (без малога $161 млн).

Аднак БРЦ высветліў, што не ўвесь беларускі алей, які прадаецца ў Еўрасаюз, зроблены з беларускага рапсу. 

Сертыфікаваны падман

Дырэктар "Аграпрадукту" Алег Цяслюк у жніўні 2023-га скардзіўся журналістам, што прадпрыемству не хапае сыравіны. Адзін з пастаўшчыкоў — Расія.

У 2023 годзе "Аграпрадукт" закупляў алейнае насенне, вырашчанае ў тым ліку на акупаванай частцы Херсонскай вобласці. Толькі за жнівень прадпрыемству паставілі каля 728 тон сыравіны з Херсоншчыны.

Рапсавы алей, выраблены з украінскай сыравіны, беларускае прадпрыемства пастаўляла ў Еўрасаюз. Па звестках Супольнасці чыгуначнікаў Беларусі, у 2024 годзе ў Літву і Латвію паступіла прыкладна па 50 тыс. тон прадукцыі "Аграпрадукту".

Забароны няма — возім

Рапсавы алей "Аграпрадукту", паводле звестак "Латвійскіх грамадскіх СМІ" (Latvijas Sabiedriskais medijs, LSM), у Латвію возяць чатыры фірмы. Сярод іх — Латвійская лагістычная кампанія K.I.F. Гэтую інфармацыю пацвердзіла БРЦ крыніца з Супольнасці чыгуначнікаў Беларусі. Абарот K.I.F. з €1 млн у 2021 годзе павялічыўся да €2,3 млн у 2023-м. 

Аб пастаўках беларускага тавару ў кампаніі K.I.F. кажуць адкрыта: забароны Еўрасаюза няма — возім. Аднак запэўніваюць, што правяраюць паходжанне прадукцыі і глядзяць, ці ёсць вытворца ў санкцыйным спісе. Пра тое, што алей "Аграпрадукту" можа быць выраблены з рапсу з акупаваных тэрыторый Украіны, у K.I.F. не ведалі.

Чытаць болей: “Песняры”, Купала, драники. Как белорусы понимают национальную идентичность

Па звестках БРЦ, у Латвію за першыя шэсць месяцаў 2024 года, паводле афіцыйнай статыстыкі Еўрастата, завезлі амаль 68,89 тыс. тон рапсавага алею з Беларусі. 

"Латвійская чыгунка" (Latvijas dzelzceļš, LDz) у адказе на запыт журналістаў TV3 пацвердзіла, што "Аграпрадукт" экспартаваў рапсавы алей у 2021-2024 гадах.

Транзітам можна

Літва амаль да сярэдзіны 2024 года імпартавала беларускі рапсавы алей. Вазілі яго туды, па звестках Супольнасці чыгуначнікаў Беларусі, мясцовыя кампаніі Baltijos Pervezimai, GEN Cargo і Baltic Cargo Agent. З чэрвеня 2024 года ў краіне ўвялі забарону на імпарт сельгаспрадукцыі і кармоў для жывёлы з Расіі і Беларусі. Аднак транзіт гэтай прадукцыі праз тэрыторыю Літвы дазволены.

Нашы калегі з выдання 15min.lt пад выглядам патэнцыйных пакупнікоў пагутарылі з менеджаркай па продажах літоўскай Baltijos Pervezimai. Гэтая кампанія займаецца транспартнай экспедыцыяй грузаў і супрацоўнічае з "Аграпрадуктам", пацвердзіла суразмоўца. Яна расказала, як можна абысці забарону літоўскіх уладаў на ўвоз беларускай прадукцыі — пастаўляць не наўпрост у Літву, а, напрыклад, праз Латвію: 

"Тэрміналы ў Рызе іх (тавары — рэд.) прымаюць, і там аніякіх праблем. Паколькі гэта прадукт харчавання, пад санкцыі ён не падпадае".

Як выглядае працэс узгаднення і перавозкі, у афіцыйным адказе на сумесны запыт БРЦ і 15min.lt расказала гендырэктарка Baltijos Pervezimai Вольга Троіцкая. Каб перавезці харчовы груз з Беларусі па чыгунцы праз Літву, адпраўнік павінен падаць заяўку ў LTG Cargo. Гэта — даччыная кампанія дзяржаўных "Літоўскіх чыгунак" (Lietuvos Geležinkeliai, LTG). 

Калі заяўка праходзіць санкцыйны фільтр і LTG Cargo яе ўхваляе, арганізуецца працэс перавозкі з Беларусі, напрыклад, у Ізраіль праз Клайпедскі порт. У ім экспедытар часова становіцца грузаатрымальнікам. 

Таксама ў адказе гаворыцца, што, хоць кампанія "Аграпрадукт" і не знаходзіцца пад санкцыямі, Baltijos Pervezimai прыпыняе адабрэнне новых заявак на адпраўку грузаў ад гэтага вытворцы, каб зрабіць ацэнку рызык, у тым ліку з літоўскай мытняй. 

У лагістычнай літоўскай кампаніі Baltic Cargo Agent таксама пацвердзілі, што супрацоўнічаюць з беларускім вытворцам рапсавага алею: "У нас ёсць з імі кантракты, мы аказваем ім лагістычныя паслугі да порта Клайпеды, а таксама часткова ўдзельнічаем у перавозках да порта Рыгі".

Аб адной са схемаў абыходу абмежаванняў, уведзеных Літвой на ўвоз у краіну рапсавага алею з Беларусі, у гутарцы з журналістамі 15min.lt згадалі ў кампаніі TLSC. Яна звязаная з іншым імпарцёрам алею "Аграпрадукту" — GEN Cargo (апошняя належыць кампаніі UAB G 7 Plus, уласнікі якой валодаюць TLSC — падрабязней пра гэта раскажам ніжэй).