Акцыя падтрымкі Ігбала Абілава ў Вільні / DW
У Азербайджане працягваюць пераследваць незалежных навукоўцаў. Іх асуджаюць да вялізных тэрмінаў зняволення. На гэтым тыдні 15 гадоў атрымаў палітолаг і дактарант Карлавага ўніверсітэта Бахруз Самедаў — за антываенную пазіцыю і крытыку ўладаў. Месяц таму 18 гадоў далі беларускаму этнографу Ігбалу Абілаву - за даследаванні талышскай культуры. Міжнародныя праваабаронцы лічаць гэта не судом, а расправай над іншадумствам і навукай.
Прысуд па справе Бахруза Самедава абвясцілі 24 чэрвеня 2025 года ў Бакінскім судзе па цяжкіх злачынствах. Навукоўца абвінавацілі ў дзяржаўнай здрадзе і асудзілі. Самедаў з першых дзён арышту адхіляў усе абвінавачванні, заяўляючы, што з'яўляецца прыхільнікам міру і дэмакратыі.
Абвінавачванне сцвярджала, што навуковец нібыта супрацоўнічаў з армянскімі спецслужбамі, перадаючы ім інфармацыю, якая падрывае інтарэсы Азербайджанскай Рэспублікі. Аднак доказаў гэтых сцвярджэнняў прадастаўлена не было — усе матэрыялы справы былі засакрэчаныя. Адвакат Самедава заявіла, што следства не дазволіла абароне азнаёміцца з доказнай базай нават на стадыі суда.
20 чэрвеня пракурор запатрабаваў для Самедава 16 гадоў зняволення. На наступны дзень Бахруз зрабіў спробу самагубства ў турме. Яго выратаваў сукамернік. Пра гэта распавяла ягоная бабуля Зібэйда Асманава, якая наведала ўнука ў СІЗА №1 Баку. Паводле яе слоў, Бахруз абвясціў сухую галадоўку яшчэ 19 чэрвеня, і на момант сустрэчы ўжо трэці дзень адмаўляўся ад ежы і вады.
Падчас сустрэчы з начальнікам СІЗА Эльнурам Ісмаілавым Самедаў заявіў: "Я не спыню галадоўку, таму што не вінаваты. Чаму вы даяце мне 16 гадоў?" Ён працягваў настойваць на сваёй невінаватасці і патрабаваў альбо справядлівага судовага разбору, альбо неадкладнага вызвалення.
У навуковай супольнасці Самедаў вядомы як спецыяліст па пытаннях ідэнтычнасці, постсавецкага канфлікту ў Карабаху і дыскурсу свету на Паўднёвым Каўказе. Яго артыкулы, публікацыі і выступленні, як падкрэсліваюць калегі, заўсёды абапіраліся на адкрытыя крыніцы і выказвалі пазіцыю ненасілля.
З моманту арышту Самедава міжнародныя арганізацыі, такія як Amnesty International, неаднаразова выступалі ў яго абарону. Яны заяўляюць, што справа сфабрыкаваная, а мэтай уладаў было — прымусіць крытычнага даследчыка замаўчаць.
Выкладчыка БДУ Ігбала Абілава асудзілі на 18 гадоў зняволення 20 мая 2025 года. Ленкаранскі суд па цяжкіх злачынствах прызнаў даследчыка талышскай ідэнтычнасці вінаватым у дзяржаўнай здрадзе. Гэта самы суровы прысуд, вынесены навукоўцу ў Азербайджане за апошнія гады.
Ігбал Абілаў — этнічны талыш, які пражываў у Беларусі з 1990-х гадоў. Скончыў Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт, дзе абараніў магістарскую і кандыдацкую дысертацыю. Вядомы як заснавальнік і галоўны рэдактар выдання "Навіны Талышскай нацыянальнай акадэміі". Апублікаваў дзясяткі даследаванняў, якія тычацца гісторыі, мовы і фальклору талышскага народа.
Абвінавачванні, вылучаныя супраць яго, гучаць так: супрацоўніцтва са спецслужбамі Арменіі, публічныя заклікі супраць азербайджанскай дзяржаўнасці па заданні замежных структур, распальванне этнічнай варожасці. Ні адно з гэтых абвінавачванняў не было пацверджана ў судзе, абарона не атрымала доступ да матэрыялаў справы.
Абілава арыштавалі 22 ліпеня 2024 года, калі ён прыехаў з Мінска ў Азербайджан, каб наведаць сваякоў. Да гэтага яго ўжо выклікалі на допыт у СГБ. Спачатку адпусцілі, але праз некалькі дзён затрымалі ў аэрапорце пры спробе вылету ў Беларусь. Пасля другога выкліку ў аддзяленне службы дзяржбяспекі ён знік на суткі, і толькі пазней стала вядома, што яго перавезлі ў Баку.
Адвакат Фарыз Намазлы падкрэслівае, што справа палітычна матываваная. "Ніякай дзяржаўнай таямніцай ён не валодаў. Яго навуковыя кантакты з армянскімі даследчыкамі нельга разглядаць як злачынства. Гэта звычайнае акадэмічнае ўзаемадзеянне", — кажа юрыст.
Сям'я Абілава настойвае на яго невінаватасці. Бацька Ігбала, Шахін Абілаў, кажа: "Ён не палітык. Ён гісторык, этнограф, перакладчык. З юнацтва вывучаў талышскую культуру і гісторыю. Хіба гэта — злачынства?"
З канца 2022 года ў Азербайджане ўзмацнілася новая хваля палітычных рэпрэсій, гэтым разам — супраць незалежных даследчыкаў і інтэлектуалаў. Калі ў папярэднія гады пад удар траплялі журналісты, праваабаронцы і прадстаўнікі НДА, то цяпер у катэгорыю "непажаданых" патрапілі навукоўцы.
Пры падтрымцы "Медыясеткі"
Каб сачыць за галоўнымі навінамі, падпішыцеся на канал Еўрарадыё ў Telegram.
Мы штодня публікуем відэа пра жыццё ў Беларусі на Youtube-канале. Падпісацца можна тут