Чаму ў Беларусі “харашысты” аказваюцца за бортам, а ПТВ застаецца галоўным страхам бацькоў

Чытаць болей: “38 первоклашек в одном классе — это сумасшествие”. Почему минские школы переполнены?

Таццяна Крапіневіч пацвярджае: гэта не самадзейнасць дырэктараў на месцах, а мэтанакіраваная дзяржаўная ўстаноўка на папулярызацыю рабочых спецыяльнасцей.

— Цяпер ідзе ўстаноўка — арыентаваць на рабочыя спецыяльнасці, таму што такіх спецыялістаў у краіне крытычна не хапае, — тлумачыць Таццяна. — Дзецям з атэстатам 5–6 і ніжэйшым балам настойліва рэкамендуюць не ісці ў 11-ы клас і не марыць пра ВНУ, а выбіраць рабочыя прафесіі.

З іншага боку, педагог прызнае: праграма 10–11 класаў сапраўды складаная, і для многіх дзяцей яна становіцца непасільным цяжарам.

— Праграма 10–11 класаў, прынамсі па матэматыцы, вельмі цяжкая, — кажа суразмоўца Еўрарадыё. — Дзіцяці з шасцёркай ці сямёркай там будзе неверагодна цяжка. У Польшчы, напрыклад, тое, што нашы дзеці праходзяць у 10–11 класах на базавым узроўні, вывучаецца на пашыраным узроўні ў ліцэі. Таму ісці ў старшыя класы з нізкімі баламі — гэта значыць асуджаць сябе на пастаянную знясільвальную вучобу.

Постсавецкі сіндром: чаму мы да смерці баімся рабочых прафесій

Калі дзіця з балам 7,8 не праходзіць у каледж на ўмоўнага дызайнера ці тэхнічную спецыяльнасць, бацькі ўспрымаюць перспектыву ПТВ як асабістую трагедыю і сацыяльнае кляймо. Чаму ў нашым грамадстве дагэтуль жыве гэтая стыгма?

— Гэта асаблівасць постсавецкай прасторы, — лічыць Таццяна Крапіневіч. — У нас на працягу некалькіх пакаленняў замацоўвалася вера ў тое, што вышэйшая адукацыя — гэта адзіны шлях да лепшага жыцця. У выніку прэстыж рабочых спецыяльнасцей упаў, а ПТВ стала асацыявацца выключна з двоечнікамі: “Фу, ён пайшоў у ПТВ — значыць, дурны”.

Пры гэтым рэальнасць даўно змянілася. У еўрапейскіх краінах, напрыклад, у Польшчы, стаўленне да працы прынцыпова іншае.

— Тут няма культу абавязковай “вышкі”, аднолькава паважаюць і рабочага, і акадэміка, — дзеліцца назіраннямі педагог. — Ды і заробкі ў іх часта не адрозніваюцца: будаўнік у Польшчы можа зарабляць больш, чым выпускнік універсітэта з дыпломам.

На шчасце, сама моладзь паступова пазбаўляецца ад гэтых стэрэатыпаў. Сучасныя падлеткі ўсё часцей свядома выбіраюць канкрэтныя практычныя навыкі — няхай гэта будзе сфера прыгажосці, манікюр ці рамонт, — імкнучыся зарабляць і атрымліваць задавальненне ад працы, а не проста калекцыянаваць дыпломы “для бацькоў”.

Кадравы тупік: хто будзе вучыць нашых дзяцей заўтра?

Калі на рабочыя спецыяльнасці ідзе жорсткі адбор і штучнае павелічэнне набору, то ў самай важнай сферы — педагагічнай — назіраецца катастрафічны заняпад. Спрабуючы закрыць дэфіцыт настаўнікаў, дзяржава знізіла планку паступлення ў педагагічныя ВНУ да крытычнага мінімуму. Да чаго гэта прывяло?

Чытаць болей: “Перафарбоўваць ужо не трэба”. Што сказалі ў школе, дзе забаранілі вучням яркія валасы

— Дастаткова паглядзець, з якімі баламі прыходзяць у педагагічныя ВНУ абітурыенты і з якімі ведамі яны адтуль выпускаюцца, — адзначае Таццяна. — У 2023 годзе на конкурсе “Настаўнік года” я размаўляла з выкладчыкамі кафедры матэматыкі БДПУ. Яны прызнаваліся: пасля першага семестра на першым курсе — 150 пераздач! І гэта нядзіўна, бо туды бяруць людзей з вельмі нізкімі прахаднымі баламі, а матэматыка ў ВНУ складаная.

Заканамерны вынік такога адмоўнага адбору мы назіраем проста цяпер.

— А потым мы бачым гэтыя “перлы” ў інтэрнэце, калі школьныя настаўнікі закрэсліваюць абсалютна правільныя рашэнні вучняў, пішуць зверху “няправільна” і ставяць двойкі.

“Прычыніць дабро гвалтоўна”: парада педагога бацькам

Што рабіць, калі вашае дзіця ў 15 гадоў не паступіла туды, куды марыла, а сістэма літаральна выштурхоўвае яго на абочыну?

Самая вялікая памылка бацькоў у гэты момант — паддацца паніцы і пачаць рэалізоўваць уласныя нерэалізаваныя амбіцыі за кошт падлетка, ломячы яго волю.

— Вельмі рэдка чалавек у 15–16 гадоў гатовы свядома выбраць прафесію на ўсё жыццё, — лічыць педагог. — І ўвогуле, пара перастаць успрымаць адукацыю як маналіт. Сёння мне падабаецца адно, заўтра — іншае, я развіваюся і магу змяніцца.

Найгоршае, што могуць зрабіць бацькі, — пачаць “прычыняць дабро” і ласку гвалтоўна, навязваючы прафесію, якая дзіцяці не блізкая. Такія дзеці потым проста прыносяць дыплом са словамі: “Вы хацелі гэтую паперку? Забярыце, а я пайшоў жыць сваім жыццём”.

Калі вашае дзіця, напрыклад, рыхтавалася на дызайн, малявала, але не прайшло па конкурсе — не трэба ў паніцы аддаваць яго на кухара, абы “прыстроіць”.

Парады ад Таццяны Крапіневіч:

У свеце, дзе людзі мяняюць прафесію і вучацца ў любым узросце (нават у межах канцэпцыі ўстаноў трэцяга ўзросту), адзін прапушчаны год, калі табе 15 — гэта не катастрофа, а бясцэнная магчымасць выдыхнуць, агледзецца і зрабіць усвядомлены выбар.