Дэйкала: захоп Мадура гэтак жа неправамерны, як і анэксія Крыма

Чытаць болей: “Первое, что сказал отец — приезжай домой”: интервью с журналисткой из Венесуэлы

— У сітуацыі з Крымам Расія акупавала чужую тэрыторыю, а потым анексавала яе. У сітуацыі з Венесуэлай — амерыканцы праз такое ж незаконнае ўварванне выкралі Мадура і вывезлі яго ў ЗША. Так што яшчэ раз: з пункту гледжання неправамернасці тут няма ніякай розніцы — і там, і там быў парушаны прынцып неўмяшання. І там, і там была ўжытая сіла незаконна.

Камусьці гісторыя з Крымам можа падацца больш несправядлівай, таму што мы разглядаем яе як агрэсію з боку Расіі ў дачыненні да мірнай Украіны. Дрэннага дыктатара Мадура выкралі нібыта дэмакратычныя амерыканцы, у дэмакратычнасці якіх ужо, праўда, пачынаюць узнікаць сумневы. Вось вам і розніца, якая, праўда, ніяк не ўплывае на прававую ацэнку сітуацыі. Таму што права — для ўсіх аднолькавае. Падставы, якія выказваюць амерыканцы, не з'яўляюцца прававымі, я ўжо не кажу пра сапраўдныя мэты, якія яны прыкрываюць нібыта клопатам пра народ Венесуэлы — але гэта ўжо такі палітычны аналіз. Зразумела, гэта не першыя іх такія паводзіны, але раней яны лічылі неабходным прад'яўляць больш адэкватныя аргументы. Такая змена звязана менавіта з асобай Трампа.

Паводле амерыканскага заканадаўства, любыя падобныя аперацыі могуць адбывацца толькі з дазволу або пры апавяшчэнні Кангрэса. Чаму дазвол не быў запытаны? Дзяржсакратар Марка Рубіё тлумачыць гэта тым, што ваеннага ўварвання не здарылася — проста аперацыя па забеспячэнні правапарадку. Такая трактоўка вельмі нагадвае тое, як Пуцін патлумачыў пачатак поўнамаштабнага ўварвання ва Украіну "спецыяльнай ваеннай аперацыяй".

Таму ў фактуры розніца ёсць, а ў неправамернасці — няма. Прычым мы нават не можам сцвярджаць, што дыктатура звергнутая: мы не ведаем, што будзе адбывацца далей, сітуацыя ў Венесуэле вельмі складаная, і пакуль адзіны зафіксаваны вынік — гэта фізічнае адабранне канкрэтнага дыктатара з тэрыторыі ўласнай дзяржавы. Ужо з'явілася інфармацыя пра рэпрэсіі супраць прыхільнікаў аперацыі ЗША. Гэта, у тым ліку частка наступстваў для канкрэтных людзей той безадказнасці, якая суправаджае ўсё гэта дзейства.

Больш за тое, калі паглядзець на далейшую рыторыку Трампа, ён пачынае пагражаць новай уладзе: у прыватнасці віцэ-презідэнтцы, а таксама ў цэлым будучаму кіраўніцтву краіны. Ён наўпрост кажа, што калі яны будуць незгаворлівымі, з імі здарыцца тое ж самае, што і з Мадура, пагражае новымі ўдарамі. Гэта абсалютна непрымальныя і, зразумела, таксама неправамерныя паводзіны.

Яны ніякім чынам не сведчаць ні пра павагу да народа Венесуэлы, ні пра павагу да новага ўрада — нават таго, якое ЗША, магчыма, хацелі б там бачыць. Гэта дэманстратыўная непавага да дзяржавы і яго народа.

Далей, вядома, можна паглыбляцца ў палітычны аналіз — мяркую, калегі-палітаглядальнікі гэтым зоймуцца. Хоць у цэлым мэты цяперашняй амерыканскай адміністрацыі не з'яўляюцца сакрэтам: асноўная логіка іх дзеянняў — гэта хуткія, гучныя перамогі. Сітуацыя ў Венесуэле проста аказалася зручнай для дасягнення такога выніку. Нават калі дапусціць, што гаворка вялася пра садзейнічанне дэмакратычнага транзіту, па-першае, ніякага транзіту мы пакуль не бачым, а па-другое, адабранне дыктатара само па сабе не з'яўляецца дэмакратычным ператварэннем.

Чытаць болей: Як “венесуэльскі кейс” дапамагае зразумець, што будзе з Беларуссю без Лукашэнкі

Мэта дэмакратычнага транзіту — гэта трансфармацыя грамадства і дзяржавы, выбудоўванне ўстойлівага руху да дэмакратычнага развіцця. Дапамога іншым краінам у такім працэсе магчымая, але яна павінна ажыццяўляцца правамернымі спосабамі: праз тэхнічную, фінансавую падтрымку, дапамогу ў рэформах. Але ніяк не праз узброенае ўмяшанне, нават калі яго вынікам становіцца ўстараненне дыктатара.

Такім чынам, мы бачым, што дзеянні неправамерныя, і ці прывядуць яны да чагосьці добрага для Венесуэлы — гэта вялікае пытанне. Акрамя таго, падобныя сітуацыі заўсёды становяцца прадметам аналізу ў сусветнай дыпламатыі: дзяржавы робяць высновы, прымяраюць іх на сябе. Узнікае адчуванне, што калі такія крокі магчымыя, то дапушчальна практычна ўсё — альбо гэта можа быць успрынята як прыклад таго, што так таксама можна.

— Ці можа гэтая сітуацыя, на ваш погляд, паўплываць на перамовы з нагоды вызвалення беларускіх палітвязняў? Напрыклад, ці не стане яна сігналам для Лукашэнкі, што яго таксама могуць выкрасці? Бо ў Беларусь прыязджаюць амерыканскія прадстаўнікі, абмяркоўваецца адкрыццё амбасады ЗША...

— Давайце так: спецпрадстаўнік ЗША Джон Коўл дакладна не вывезе Лукашэнку. Што тычыцца цікавасці ЗША да тэмы палітвязняў, важна разумець: як і ў выпадку з Венесуэлай, ім няма да іх асаблівай справы. Проста іх інтарэсы сітуацыйна супалі з інтарэсамі Лукашэнкі, і пабочным эфектам гэтага супадзення стала вызваленне людзей — і гэта, безумоўна, добра.

Часам пабочным эфектам іх хуткіх і гучных перамог становіцца вызваленне людзей, а часам — уварванне ў чужыя дзяржавы. У нашым выпадку першы варыянт, вядома, нашмат лепш. Але важна разумець: гэта менавіта пабочны эфект.

На мой погляд, частковым следствам такога іх мэтапакладання з'яўляецца нявырашаная праблема з дэпартацыямі. Хоць перад Новым годам былі памілаваныя іншыя людзі, якія засталіся ў краіне. Складваецца адчуванне, што дэпартацыя — гэта частка дамоўленасцей менавіта з амерыканскім бокам, і яны не асабліва імкнуцца з гэтым нешта зрабіць.

Звязваць наўпрост сітуацыю ў Венесуэле з перамовамі па беларускіх палітвязнях складана. Праведзеная аперацыя не азначае, што цяпер падобнае будзе адбывацца ў любых дыктатурах, дзе з'яўляюцца амерыканскія дыпламаты або адкрываюцца амбасады. Гэта паралельныя працэсы. У Венесуэле ў ЗША была канкрэтная мэта, яны ўбачылі рэжым, які, умоўна кажучы, "дрэнна ляжаў", і зрабілі тое, што зрабілі.

У Беларусі ў іх іншы кірунак, іншая логіка і іншыя мэты. Гэта як розныя трэкі: тут — адны перамогі, там — іншыя. Гэтак жа, як існуе асобны кірунак перамоў па Украіне і Расіі. Таму ўсё будзе залежаць ад таго, наколькі доўга будзе захоўвацца цікавасць ЗША да тэмы палітвязняў і наколькі будуць супадаць іх інтарэсы з інтарэсамі Лукашэнкі. Будзем спадзявацца, што гэтай цікавасці хопіць, каб выпусціць усіх хоць бы прызнаных праваабаронцамі палітвязняў. Але гэта ніяк не адмяняе неправамернасці іх дзеянняў у іншых сітуацыях.